Đọc CQ tôn thép: Giới hạn chảy, độ bền kéo và độ giãn dài
Khi mua tôn thép cho xưởng cơ khí hoặc công trình, nhiều đơn hàng yêu cầu kèm CQ để đối chiếu chất lượng vật liệu. Tuy nhiên, có chứng từ chưa đồng nghĩa với việc người nhận đã đọc đúng các thông số ghi trên đó.
Trong phần kết quả thử cơ tính, ba chỉ tiêu thường được quan tâm là giới hạn chảy, độ bền kéo và độ giãn dài. Mỗi chỉ tiêu phản ánh một khía cạnh khác nhau của vật liệu. Nhầm lẫn giữa chúng có thể dẫn đến lựa chọn không phù hợp với yêu cầu chấn, dập, tạo hình hoặc sử dụng thành phẩm.
Để đọc CQ có giá trị thực tế, cần kết hợp ý nghĩa các chỉ tiêu với mác thép, tiêu chuẩn áp dụng, điều kiện thử và thông tin truy xuất của đúng lô hàng.
1. Trước khi đọc cơ tính, hãy xác định chứng từ đang nói về vật liệu nào
Trong giao dịch, tên gọi “CQ” có thể được dùng cho các loại chứng từ chất lượng khác nhau. Khi cần kiểm tra cơ tính, người mua phải xác định tài liệu có kết quả thử liên quan đến lô vật liệu được giao hay chỉ là bảng thông số giới thiệu sản phẩm.
Trước khi xem các con số, nên đối chiếu:
Tên nhà sản xuất và đơn vị phát hành chứng từ.
Mác thép, tiêu chuẩn sản phẩm và trạng thái cung cấp.
Chiều dày, quy cách và thông tin nhận diện vật liệu.
Số mẻ luyện, số cuộn hoặc mã lô, tùy hệ thống truy xuất của nhà sản xuất.
Phương pháp thử, hướng lấy mẫu và ký hiệu mẫu thử nếu được thể hiện.
Nếu hàng đã được xả cuộn hoặc cắt thành tấm, cần làm rõ cách liên kết bó tấm giao thực tế với cuộn hoặc lô gốc. Một bảng kết quả có thông số phù hợp nhưng không truy xuất được về vật liệu đang nhận sẽ chưa đủ cơ sở để xác nhận đơn hàng.
2. Giới hạn chảy cho biết điều gì?
Giới hạn chảy liên quan đến sự bắt đầu biến dạng dẻo của vật liệu trong phép thử kéo.
Ở vùng biến dạng đàn hồi, mẫu có thể trở về gần trạng thái ban đầu sau khi bỏ tải. Khi biến dạng dẻo xuất hiện, một phần biến dạng vẫn còn lại sau khi bỏ tải.
Trên chứng từ có thể gặp các ký hiệu:
ReH: Giới hạn chảy trên.
ReL: Giới hạn chảy dưới.
Rp0,2 hoặc Rp0.2: Giới hạn chảy quy ước ứng với biến dạng dẻo 0,2%.
Rp0,2 thường được dùng khi vật liệu không thể hiện điểm chảy rõ để xác định theo cách thông thường. Đây là một chỉ tiêu được xác định theo quy ước thử nghiệm; không nên tự thay thế nó bằng ReH hoặc ReL khi đối chiếu yêu cầu kỹ thuật.
Đơn vị thường dùng là MPa hoặc N/mm², với:
1 MPa = 1 N/mm²
Ví dụ, Rp0,2 = 220 MPa là một giá trị ứng suất theo phương pháp xác định tương ứng. Con số này không có nghĩa một tấm tôn thành phẩm được phép chịu tải 220 kg.
3. Độ bền kéo khác giới hạn chảy như thế nào?
Độ bền kéo thường được ký hiệu là Rm hoặc ghi bằng tiếng Anh là Tensile Strength.
Trong phép thử kéo, Rm được tính từ lực kéo lớn nhất theo quy định của phép thử chia cho diện tích tiết diện ban đầu của mẫu:
Rm = Fm ÷ S0
Trong đó, Fm là lực kéo lớn nhất và S0 là diện tích tiết diện ban đầu.
Nếu Fm tính bằng N và S0 tính bằng mm², kết quả sẽ có đơn vị N/mm², tương đương MPa.
Khác với giới hạn chảy, Rm phản ánh mức ứng suất kéo danh nghĩa lớn nhất xác định trong phép thử. Vật liệu có thể đã biến dạng dẻo trước khi đạt giá trị này. Rm cũng không nên được hiểu đơn giản là ứng suất tại đúng thời điểm mẫu đứt.
Trong mua hàng, độ bền kéo cao hơn chưa đủ để kết luận vật liệu phù hợp hơn. Người mua cần xem giá trị đó có đáp ứng đúng yêu cầu của mác thép và công đoạn sử dụng hay không.
4. Độ giãn dài là gì, vì sao phải đọc kèm điều kiện đo?
Độ giãn dài sau đứt thường được biểu thị bằng phần trăm, cho biết mức tăng chiều dài đo của mẫu sau khi thử kéo đến đứt so với chiều dài đo ban đầu.
Công thức:
A (%) = (Lu − L0) ÷ L0 × 100
Trong đó, L0 là chiều dài đo ban đầu; Lu là chiều dài đo sau đứt, xác định theo phương pháp thử.
Ví dụ minh họa: nếu L0 = 80 mm và Lu = 104 mm thì:
A = (104 − 80) ÷ 80 × 100 = 30%
Kết quả này phải được đọc cùng điều kiện mẫu thử. Chẳng hạn, ký hiệu A80 gắn với chiều dài đo ban đầu 80 mm; không nên chỉ lấy con số phần trăm để so sánh với một kết quả sử dụng chiều dài đo khác.
Khi đối chiếu hai chứng từ, cần xem thêm hướng lấy mẫu, kích thước mẫu và phương pháp thử. Các điều kiện khác nhau có thể khiến việc so sánh trực tiếp trở nên không phù hợp.
Độ giãn dài cũng không phải mức kéo giãn cho phép của sản phẩm trong sử dụng. A = 30% không có nghĩa chi tiết được phép giãn 30% khi làm việc hoặc chắc chắn chấn được mọi góc mà không nứt.
5. Ví dụ đọc một dòng kết quả cơ tính
Giả sử một chứng từ có các kết quả minh họa sau:
Chỉ tiêu | Kết quả giả định | Ý nghĩa cần đọc |
|---|---|---|
Rp0,2 | 220 MPa | Giới hạn chảy quy ước tại biến dạng dẻo 0,2% |
Rm | 330 MPa | Độ bền kéo xác định từ phép thử |
A80 | 30% | Độ giãn dài sau đứt với chiều dài đo ban đầu 80 mm |
Đây là số liệu giả định để hướng dẫn đọc, không phải CQ của hàng Phú Cường và không phải mức đạt chung cho mọi loại tôn.
Từ ba con số này, người mua vẫn chưa thể kết luận lô hàng đạt hay không đạt. Bước tiếp theo là tìm đúng yêu cầu áp dụng cho mác thép, chiều dày và điều kiện cung cấp đã đặt.
Nếu tiêu chuẩn quy định giá trị tối thiểu, cần so sánh với mức tối thiểu đó. Nếu quy định một khoảng, phải kiểm tra cả giới hạn dưới và giới hạn trên. Với độ giãn dài, cần đọc cả chú thích về chiều dày và loại mẫu.
Không nên lấy yêu cầu của một mác thép rồi áp cho mác khác, hoặc lấy một bảng thông số trên mạng để thay cho tiêu chuẩn được thỏa thuận trong đơn hàng.
6. Vì sao không thể dùng riêng ba chỉ tiêu để dự đoán mọi kết quả gia công?
Giới hạn chảy, độ bền kéo và độ giãn dài cung cấp thông tin quan trọng về cơ tính, nhưng kết quả gia công còn phụ thuộc vào hình dạng chi tiết và điều kiện thực hiện.
Trong chấn, dập hoặc tạo hình, cần xem thêm chiều dày, hướng cán, bán kính chấn, tình trạng cạnh cắt, bề mặt và bộ khuôn. Với chi tiết có yêu cầu cao, có thể cần dữ liệu tạo hình bổ sung hoặc thử trên mẫu phù hợp.
Tương tự, ba chỉ tiêu cơ tính không thay thế việc kiểm tra lớp mạ, độ phẳng hay chất lượng bề mặt. Một lô có cơ tính phù hợp vẫn cần được đối chiếu các yêu cầu còn lại của đơn hàng.
Ví dụ, khi mua tôn mạ kẽm, yêu cầu cơ tính của nền thép và yêu cầu lớp mạ là những nội dung cần được xem xét riêng. Với tôn nhũ xanh EG, cũng cần xác định mác vật liệu và yêu cầu bề mặt thay vì chỉ dựa vào tên thương mại.
7. Những lỗi thường gặp khi kiểm tra CQ
Lỗi đầu tiên là nhìn thấy có dấu hoặc chữ ký rồi bỏ qua thông tin truy xuất. Hình thức chứng từ không thay thế việc đối chiếu đúng mã vật liệu và đúng lô hàng.
Lỗi thứ hai là nhầm giá trị yêu cầu với kết quả thử. Một bảng có cột “tối thiểu”, “giới hạn” hoặc “giá trị điển hình” không nhất thiết đang thể hiện kết quả thực đo của lô giao.
Lỗi thứ ba là chỉ đọc trị số mà bỏ qua đơn vị. Hai con số sử dụng đơn vị khác nhau không thể so sánh trực tiếp.
Lỗi thứ tư là so độ giãn dài mà không xem chiều dài đo và hướng lấy mẫu. Đây là lý do một con số phần trăm đứng riêng thường chưa đủ ý nghĩa.
Lỗi cuối cùng là hiểu CQ như bằng chứng rằng từng tấm trong bó đều đã được thử kéo. Kết quả cần được hiểu theo phạm vi lấy mẫu và lô kiểm tra của nhà sản xuất.
8. Cách kiểm tra trước khi đưa vật liệu vào sản xuất
Xưởng có thể thực hiện theo trình tự:
Đọc lại yêu cầu mua hàng: mác thép, tiêu chuẩn, chiều dày, bề mặt và yêu cầu chứng từ.
Đối chiếu nhãn cuộn, nhãn bó và phiếu giao hàng với thông tin truy xuất trên chứng từ.
Xác định đâu là giá trị yêu cầu và đâu là kết quả thử thực tế.
Kiểm tra ký hiệu, đơn vị, hướng mẫu và chiều dài đo liên quan.
Đối chiếu kết quả với đúng yêu cầu áp dụng.
Kiểm tra thêm quy cách, ngoại quan và các chỉ tiêu khác đã thỏa thuận.
Nếu có thông tin không khớp, nên giữ riêng phần vật liệu cần làm rõ và trao đổi với nhà cung cấp trước khi cắt hoặc gia công hàng loạt. Khi cần thử nghiệm bổ sung, phải thống nhất cách lấy mẫu và phương pháp thử để kết quả có thể đối chiếu.
Việc kiểm tra ngay ở đầu vào giúp tránh tình trạng đến khi chi tiết đã cắt, chấn hoặc sơn mới phát hiện chứng từ không phù hợp với vật liệu sử dụng.
Tư vấn lựa chọn tôn thép và yêu cầu chứng từ tại Phú Cường
Tôn Thép Phú Cường cung cấp tôn mạ kẽm, tôn nhũ xanh EG, tôn nhũ xám GA và các nhóm vật liệu phục vụ cơ khí, cửa, nội ngoại thất, nhà xưởng và công trình.
Khi hỏi hàng, khách hàng nên gửi rõ mác vật liệu, tiêu chuẩn cần áp dụng, chiều dày, quy cách, số lượng và yêu cầu CO/CQ. Phú Cường sẽ kiểm tra khả năng cung ứng cùng hồ sơ tương ứng với nguồn hàng được đề xuất.
Với đơn hàng cần xả cuộn, cắt theo quy cách, khách hàng nên trao đổi trước yêu cầu nhận diện và truy xuất lô sau gia công để thuận tiện khi tiếp nhận vật tư.
CÔNG TY TNHH TÔN THÉP PHÚ CƯỜNG
Đồng Hành Cùng Mọi Công Trình
Chất lượng làm nên thương hiệu
Địa chỉ: 2177C–2177D Quốc Lộ 1A, Phường Đông Hưng Thuận, Quận 12, TP.HCM
Hotline/Zalo: 0933 919 899 – Ms. Ánh
Hotline/Zalo: 0933 919 898 – Mr. Mạnh
Email: tonthepphucuong@gmail.com
Website: https://tonthepphucuong.com/
Xem thêm bài viết có nội dung liên quan